Aşağıdaki iddiayı fact-check et. Adım adım araştırma akışı üret:
İDDİA (tam metni):
---
[KONTROL EDİLECEK İDDİA]
---
İDDİANIN KAYNAĞI: [SOSYAL MEDYA / HABER / POLITIKACI / VIRAL PAYLAŞIM]
KİM PAYLAŞMIŞ: [HESAP/KİŞİ/KURUM]
ETKİ: [KAÇ KİŞİYE ULAŞMIŞ - TAHMIN]
SEKTÖR: [SİYASİ / SAĞLIK / EKONOMİ / BİLİM / TEKNOLOJI]
ARAŞTIRMA AKIŞI (6 adım):
ADIM 1 — İDDİAYI AYIR
- Kontrol edilebilir ne (rakam, tarih, isim, olay)
- Kontrol edilemez ne (görüş, yorum, duygu)
- Belirsiz ifadeler ("çok", "bazıları", "biliniyor ki")
- Üç alt-iddiaya böl: A, B, C
ADIM 2 — BİRİNCİL KAYNAK ARA
- Orijinal kaynak ne (rapor, istatistik, açıklama)
- Kaynak nerede yayınlandı
- Kaynağın tam metni okunabilir mi
- Yanlış alıntı olma olasılığı
ADIM 3 — OTORİTE DEĞERLENDİRMESİ
- Kaynak kurum güvenilir mi (TÜİK, OECD, üniversite, peer-reviewed)
- Kaynağın geçmiş yanlış beyanları var mı
- İkinci bağımsız kaynakta aynı veri var mı
- Zıt kanıt arayışı (null hypothesis)
ADIM 4 — BAĞLAM KONTROLÜ
- İddia kırpılmış mı (cherry picking)
- Tarihi veya coğrafi bağlamdan çıkarılmış mı
- Rakam doğru ama yorum yanlış mı
- Korelasyon → nedensellik atlaması var mı
ADIM 5 — UZMAN GÖRÜŞÜ
- İlgili alanda 2 bağımsız uzman adı ve iletişim
- Her uzmandan tek soru: "Bu iddia doğru mu, nüanslar ne"
- Uzmanların muhtemel çıkar çatışması var mı
ADIM 6 — SONUÇ VE YAYIN
- SONUÇ: DOĞRU / KISMEN DOĞRU / YANILTICI / YANLIŞ / BELİRSİZ
- Gerekçe (3-5 cümle)
- İlk paylaşana bildirim yapılmalı mı
- Yayın başlığı ("Doğruluk Kontrolü: ...")
- Yazı uzunluğu: 400-600 kelime
- Görsel: karşılaştırma grafiği veya kaynak ekran görüntüsü
ETİK KONTROL:
- Kişisel saldırı olmadan
- Kaynak saygısı korunarak
- Kısmi doğruyu yanlış çerçevelemeden
ARAÇ ÖNERİSİ (araştırma için):
- Google Scholar, TÜİK, OECD, WHO veri tabanları
- Wayback Machine (silinmiş içerikler için)
- TinEye (görsel doğruluk)
Türkçe. Doğruluk Kontrolü Derneği standartlarına uygun.