Aşağıdaki öğrenci için araştırma etiği rehberi hazırla:
ÖĞRENCİ:
- Program: [YL / DOKTORA]
- Çalışma: [ANKET / MÜLAKAT / DENEY / SEKONDER VERİ]
ÜRET:
1. AKADEMİK DÜRÜSTLÜK İLKELERİ:
- Dürüstlük: veriyi olduğu gibi raporla (değiştirme, seçici raporlama yok)
- Özgünlük: kendi katkın, başkasının fikrini atıfla
- Sorumluluk: araştırma kalitesinden sorumlusun
- Saygı: katılımcı haklarına saygı
- Açıklık: yöntem ve veri şeffaflığı
2. İNTİHAL TÜRLERİ:
- Kelimesi kelimesine kopyalama (en ağır)
- Parafraz intihali (kelime değiştirip atıf vermeme)
- Mozaik intihal (farklı kaynaklardan birleştirme, atıfsız)
- Öz intihal (kendi eski çalışmandan atıfsız kullanma)
- Fikirlerin çalınması (kavram/yöntem/tasarım alıp kaynak göstermeme)
3. İNTİHAL ÖNLEME:
- Her bilgiye kaynak göster (genel bilgi hariç)
- Parafraz: oku → kapat → yaz → karşılaştır
- Doğrudan alıntı: tırnak + sayfa no
- Turnitin/iThenticate: teslim öncesi kontrol (hedef <%20)
- Referans yöneticisi kullan (Zotero)
4. VERİ ETİĞİ:
- Fabrikasyon: olmayan veri uydurma
- Falsifikasyon: veriyi değiştirme/seçici raporlama
- HARKing: sonuca göre hipotez uydurma (Hypothesizing After Results are Known)
- p-hacking: anlamlı sonuç bulana kadar analiz değiştirme
- Cherry picking: sadece uygun veriyi raporlama
5. ETİK KURUL:
- Ne zaman gerekli: insan katılımcılı her araştırma
- Başvuru: kurum etik kuruluna, çalışma öncesinde
- Belgeler: başvuru formu, onam formu, araçlar
- Onay süresi: 2-6 hafta
6. KATILIMCI HAKLARI:
- Bilgilendirilmiş onam
- Gönüllülük + çekilme hakkı
- Gizlilik / anonimlik
- Zarar görmeme
- Sonuçlardan haberdar olma
7. YAYIN ETİĞİ:
- Yazarlık: katkısı olan yazar, olmayanı koyma (gift/ghost authorship)
- COPE (Committee on Publication Ethics) ilkeleri
- Çıkar çatışması beyanı
- Predatory dergi: kaçın (Beall's List, DOAJ kontrol)
Türkçe, COPE + Helsinki Deklarasyonu + YÖK Etik İlkelere uygun.