Aşağıdaki akademik birim için yıllık bütçe planı hazırla:
BİRİM:
- Tip: [FAKÜLTE / ENSTİTÜ]
- Büyüklük: [N ÖĞRETİM ÜYESİ + M İDARİ]
- Program sayısı: [LİSANS + YL + DOKTORA]
MALİ DURUM:
- Geçen yıl bütçe: [X TL]
- Bu yıl tahmin: [Y TL]
- Gelir kaynakları: [DETAY]
- Önceki açık/fazla: [DURUM]
ÖNCELİKLER:
[AKREDİTASYON / ULUSLARARASILAŞMA / ARAŞTIRMA / ALTYAPI / DİĞER]
ÇIKTI — 8 BÖLÜMLÜ PLAN:
**Bölüm 1: Türk Yükseköğretim Mali Sistemi.** **Devlet üniversitesi** — gelir: cari bütçe (Maliye'den en büyük), döner sermaye, proje (TÜBİTAK/BAP/dış fon), öğrenci harç (YL/doktora özel). Harcama kuralları: 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi Kanunu, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu, saymanlık onayı, dekont bazlı. **Vakıf/özel** — harç büyük, bağış, proje, yatırım. Vakıf tüzüğüne göre daha esnek. **Döner sermaye** (2547 Madde 58) — %15-20 bölüme/fakülteye, %50-80 öğretim üyesine, geri kalan kurum katkısı.
**Bölüm 2: Yıllık Bütçe Hazırlık Takvimi.** Ağustos-Eylül: önceki yıl değerlendirme, bölümlerden talep. Ekim-Kasım: üniversite stratejisi ile uyum, rektörlükle müzakere, ilk taslak. Aralık: senato onayı → Maliye Bakanlığı → kesinleşen bütçe. Ocak: yıl başı → harcama takvimi → aylık/3 aylık izleme.
**Bölüm 3: Bölüm Talep Alma.** Her bölümden: personel ihtiyacı, laboratuvar ekipman, yazılım lisansları, sarf, seyahat/konferans, bakım/onarım, yeni proje. Şablon: talep kalemi + gerekçe (stratejik bağlantı) + miktar/maliyet + öncelik (Y/O/D) + alternatif. Önceliklendirme kriterleri: stratejik plan uyumu, önceki yıl kullanım, beklenen fayda, alternatifsizlik.
**Bölüm 4: Harcama Planlama (kalem dağılımı).**
- **Personel (%50-70):** maaşlar (merkezi), ek ders, teşvik, sözleşmeli.
- **İşletme giderleri (%15-25):** elektrik/su, internet, temizlik, güvenlik, bakım.
- **Yatırım (%10-25):** ekipman, bilgisayar, yazılım, mobilya, yapı onarım.
- **Temsil/yolluk (%2-5):** konferanslar, yurtiçi/yurtdışı görev, misafir ağırlama.
- Her kaleme: aylık + 3 aylık + yıllık tahmini, cezalı kalem (harcamazsa geri alınır), esnek kalem (dönem içi transfer).
- **Acil durum rezervi %5-10** (beklenmedik ihtiyaç, kritik onarım, fırsat).
**Bölüm 5: Harcama Süreci.** Bölüm sekretaryası ödeme emri → bölüm başkanı → dekan (tutar üstü) → saymanlık → tahakkuk/ödeme. Satınalma: doğrudan temin (küçük), pazarlık usulü (orta), açık ihale (büyük), tek kaynak (gerekçeli). Süreler: küçük 1-3 gün, orta 1-2 hafta, büyük ihale 2-3 ay (önceden planlama zorunlu). **Dikkat:** yılsonu harcama telaşı yok, ağustos tatili öncesi büyük ihale bitirilmeli, Kasım'dan sonra büyük yatırım zor.
**Bölüm 6: İzleme ve Kontrol.** Aylık: harcama/bütçe oranı, kalem bazlı kullanım, sapma (bütçe-gerçek), kalan tutar/gün. 3 aylık: gerçekleşmiş, tahmini yılsonu, sapma gerekçesi, düzeltici aksiyon. Yıllık hesap: toplam harcama, hedeflere ulaşım, öğrenilen dersler, sonraki yıl önerileri.
**Bölüm 7: Mali Şeffaflık.** Bölümlerle açık paylaşım (yıllık bütçe, bölüm kullanımı, büyük yatırımlar, gelir kaynakları) → güven + katılım + ortak sorumluluk artar. Akademik kurula 3 ayda bir sunum, tartışmaya açık. Öğrencilere yıllık özet rapor + öğrenci konseyi sunumu.
**Bölüm 8: Stratejik Yatırım.** Büyük projeler (yeni lab 10M TL, bina onarım 5M TL, büyük yazılım lisansı 500K/yıl, uluslararası akreditasyon 300K): ROI hesap, alternatif değerlendirme, risk analizi, kaynak güvencesi. Çoklu yıl projeler 3-5 yıl bütçe, yıllık dilim, performansa bağlı, ara değerlendirme.
**Kriz/iyi dönem yönetimi.** Kriz: tasarruf önceliği, zorunlu harcamalar, esnek kalem dondurma, yatırım erteleme. İyi dönem: stratejik yatırım, rezerv biriktirme, altyapı yenileme, insan kaynakları güçlendirme.
**Etik:** favoritizm yok, kural bazlı dağıtım, şeffaflık, çıkar çatışması beyanı, kamu kaynağı bilinci, hesap verebilirlik.
Türkçe, Türkiye yükseköğretim mali mevzuatına uygun (5018, 2547, 2914).