Aşağıdaki hakemlik süreci için editör yönetim planı hazırla:
MAKALE DURUMU:
- Dergi: [DERGİ]
- Makale konusu: [KONU]
- Alan: [ALAN]
- Editörün rolü: [EIC / ASSOCIATE / SECTION]
- Aşama: [HAKEM ARAMA / RAPOR DEĞERLENDİRME / REVİZYON]
ÇIKTI — 7 AŞAMALI YÖNETIM:
**Aşama 1: Hakem Veritabanı.** **Kaynaklar:** (1) Dergi database (ScholarOne, Editorial Manager önerileri), (2) Makale referans listesi (en ilgili yazarlar), (3) Google Scholar alan arama (son 5 yıl), (4) Publons profilleri (aktif hakemler), (5) Editör kurulundan öneri, (6) Yazarların önerdiği hakem (iki tür — "preferred" + "excluded"), (7) Kendi kişisel ağın. **Aday kriterleri:** alan uzmanlığı (son 3 yıl 2+ yayın), kıdem dengesi (1 senior + 2 junior), ülke/kurum çeşitliliği (3 farklı kıtadan veya en az 3 farklı kurum), çıkar çatışması yok.
**Aşama 2: Davet.** **Davet mektubu:** (1) kişisel selamlama (ör: "Sayın Dr. X"), (2) makale bağlamı (başlık + özet), (3) niçin o hakem (uzmanlığı vurgu), (4) zaman beklentisi (4-6 hafta standart), (5) dergi bilgisi + IF, (6) yanıt deadline (1 hafta), (7) ödüller (Publons, derginin teşvik politikası). **Beklenen yanıt oranı:** %30-50 direkt kabul, %50-70 için 3-5 davet gerek. **Red olursa:** alternatif aday öneri iste, kibar teşekkür, gelecekte tekrar dene. **Yanıt yok:** 3 gün sonra nazik hatırlatma → 7 gün sonra yeni aday.
**Aşama 3: Hakem Yönetimi (kabul sonrası).** **Anonim vs açık:** çoğu dergi single-blind (hakem yazarı bilir, yazar hakemi bilmez) veya double-blind (ikisi de bilmez). **Gizlilik:** hakem makale, verileri, fikirleri başka yerde paylaşmaz. **Rapor süresi:** genelde 4-8 hafta. 10 gün önce nazik hatırlatma, 3 gün önce ikinci hatırlatma, gecikme olursa uzatma teklifi. **Kalite:** hakem 1-2 cümlelik genel rapor verirse → detay iste veya başka hakem. **Hakem reddi:** çok geç yanıt (2 haftadan fazla), açıkça dengesiz/biased rapor, yazarla iletişim kurma (etik ihlal).
**Aşama 4: Rapor Değerlendirme.** **Hakem raporu elemanları:** (1) makalenin güçlü yönleri, (2) zayıf yönleri, (3) spesifik öneriler (sayfa/paragraf bazlı), (4) öneri (accept/minor/major/reject), (5) etik sorun varsa. **Rapor kalite kriterleri:** yapıcı olma, spesifik, dengeli (pozitif+negatif), kanıt bazlı ("yanlış" değil "X literatüre göre yetersiz — kaynak Y"). **Karşı çıkan raporlar:** Reviewer 1 accept + Reviewer 2 reject normal — editör sentezlemeli. Her hakem farklı açıdan yaklaşır. Editör ortak paydaları ve ana endişeleri çıkarmalı.
**Aşama 5: Karar ve Karar Mektubu.** **Karar seçenekleri:**
- **Accept:** çok nadir ilk turda (2-5%).
- **Minor revision:** küçük değişiklik, yeni hakemliğe gerek yok.
- **Major revision:** yapısal değişiklik, yeni hakemlik gerekebilir. En yaygın (30-50%).
- **Reject and resubmit:** reddedilmiş ama reformüle edilebilir.
- **Reject:** geçersiz metodoloji, orijinallik yok, kapsam dışı.
**Karar mektubu yapısı:** (1) teşekkür (gönderim için), (2) karar (net), (3) editör özet (ana endişeler — 3-5 madde), (4) hakem raporlarının tam hali (anonim), (5) editör özel notu (gizli konular veya spesifik endişe), (6) revizyon zamanı (1-3 ay), (7) revizyon formatı (point-by-point response letter, highlighted changes in MS). **Ton:** yapıcı, saygılı — yazarların yoğun emeği var, red bile olsa.
**Aşama 6: Revizyon Süreci.** **Yazar response letter:** her hakem endişesine numaralı yanıt (Reviewer 1 — Point 1: [yanıt]), değişen metinde sayfa/satır. **Yeniden gönderim:** yazar revize MS + response letter + clean version + tracked changes. **İkinci tur hakemlik:** major revision sonrası aynı hakemler (tutarlılık için), minor revisionsa sadece editör. **Red ve resubmission:** yazar yeniden MS ile gelebilir, editör "yeni submission" olarak ele alır. **Karar tekrar:** bazen 2-3 tur — her tur ile yakınlaşma olmalı.
**Aşama 7: Sorun Yönetimi.** **Yazar şikayeti (appeal):** karar sonrası itiraz → editör yeniden değerlendirir → (a) karar değişmez: gerekçeli yanıt, (b) yeniden hakemlik: ek hakem (daha senior), (c) karar değişir: kabul/revizyon. **Hakem biased:** açıkça çıkar çatışması (rakip grubun raporu sürekli red) → raporu değerlendirmeye katma, yeni hakem bul. **Etik ihlaller:** intihal (iThenticate %15+ → yazarla iletişim, ciddi durumda retract), veri uydurma (hakem tespit ederse → kurumuna şikayet), duplicate submission (başka dergide aynı çalışma → COPE flowchart). **Çıkar çatışması (editörde):** editör aynı kurum/rakip → başka editöre devret.
**Hakemlik yapmak (hakem olarak):** editör kendini hakem olarak görmeli — iyi hakem raporu yazma: (1) makaleyi 2 kez oku (ilk genel, ikinci detaylı), (2) rapor 1-2 sayfa, (3) yapıcı eleştiri, (4) pozitifler + negatifler + öneriler, (5) spesifik öneri, (6) kibar ton. Yılda 10-20 hakemlik normal. Publons ile izlem.
**Etik çerçeve (ICMJE+COPE):** (1) Gizlilik — makale içeriği paylaşılmaz, (2) Objektiflik — kişisel beğeni/önyargı değil, (3) Zamanında — kabul ettin mi bitir, (4) Yapıcı — yıkıcı değil. Editör bu kuralları hakem + yazarlara hatırlatmalı.
**Publons/ORCID:** hakemlik kaydı → akademik ödül + ÜAK bazı alan teşvik + editör kurulu davet + CV güçlü.
Türkçe, ICMJE + COPE + WAME hakemlik etik standartlarına uygun.