Predatory Journal Tespiti ve Kaçınma

💬 Prompt

Aşağıdaki dergi için yırtıcı (predatory) olup olmadığını değerlendir:

DERGİ:
- Ad: [DERGİ ADI]
- Web: [URL]
- Yayınevi: [YAYINEVI]
- İndeks iddiası: [SCI/SSCI/SCOPUS/COPERNICUS/DİĞER]
- Impact Factor iddiası: [VAR/YOK]
- Açık erişim: [EVET/HAYIR/HİBRİT]
- Yayın ücreti (APC): [X USD]
- Teklif geliş şekli: [SPAM EMAIL / AKTIF ARAMA]

ROL:
[YAZAR OLARAK GÖNDERİM / EDİTÖR OLARAK ATIF/ORTAKLIK]

ÇIKTI — 10 KRİTERLİ DEĞERLENDİRME:

**Predatory Nedir.** Akademik dergi görünümünde ama peer review yapmayan, sahte/zayıf editör kurulu olan, agresif email pazarlama yapan, APC (Article Processing Charge) odaklı para kazanma motifli yayınlar. 2008'de Jeffrey Beall tarafından kavram yaygınlaştırıldı. Tahmini 15.000+ predatory dergi var (2024 itibariyle). Hacker gibi deniyor: meşru dergileri taklit ediyor.

**Kriter 1: Email Geliş Şekli.** **Kırmızı bayrak:** aşırı iltifat içeren spam email ("Dear Dr. [tam ad], your excellent work on [konu] inspired us"), tanımadığın dergiden davet, urgency ("submit within 2 weeks"), vague konu ("any topic in science"), çoklu dergiden benzer email. **Normal dergi:** belirli konu, teknik tanıtım, baskı yok, CFP (call for papers) net.

**Kriter 2: Web Sitesi Kalitesi.** **Kırmızı bayrak:** dilbilgisi hataları (İngilizce akıcı değil), belirsiz yayınevi adresi (sadece email, fiziksel adres yok veya sahte), amatör tasarım, broken linkler, eski tarih ("Copyright 2018" güncel yıl değil), eksik bilgi. **Normal:** profesyonel, açık yayınevi bilgisi, fiziksel adres + telefon, çalışan linkler, güncel tarih.

**Kriter 3: Editör Kurulu.** **Kırmızı bayrak:** editörler kim — (a) Google'da aramada sonuç yok, (b) editör kurulunda olduğunu bilmiyor (sahte isim), (c) çok farklı alan uzmanları aynı dergi kurulunda, (d) Nobel ödüllü yok ama "Nobel laureates on board" iddia. **Nasıl kontrol:** 3-5 editörün adını Google Scholar/ResearchGate → gerçekten bu alanda aktif mi, dergi onların CV'sinde listelenmiş mi. Editöre doğrudan email → gerçekten orada mı.

**Kriter 4: İndeks İddiası.** **Kırmızı bayrak:** "Indexed in SCI" iddia ama Web of Science Master Journal List'de yok, "Impact Factor 5.8" ama resmi IF yok (Clarivate JCR'de yok), sahte indeks (Index Copernicus bile güvenilir değil), uydurma indekslere atıf ("International Research Index" — böyle bir şey yok). **Doğrulama:** mjl.clarivate.com (WoS), scopus.com, doaj.org (açık erişim kalite). Dergi kendi sitesinde indeks logoları → tıklayıp doğrula.

**Kriter 5: Peer Review Süresi.** **Kırmızı bayrak:** "Rapid peer review in 7 days" — meşru dergide 6-12 hafta normal. 2-4 hafta hızlı dergiler var ama 7 gün fiziksel olarak imkansız. **Normal:** dergi tipik süre belirtir (örn: 8-12 hafta), gerçekçi.

**Kriter 6: Kabul Oranı.** **Kırmızı bayrak:** %90+ kabul oranı (predatory neredeyse her şeyi kabul eder), kabul oranı beyanı yok (gizli), submission = publication (peer review simulasyonu). **Normal:** %10-40 kabul oranı alan/prestije göre.

**Kriter 7: APC (Yayın Ücreti).** **Kırmızı bayrak:** belirsiz ücret (kabul sonrası "surprise invoice"), ücret ödendikten sonra hakemlik yapılmaması, yüksek ama hizmet zayıf (1500+ USD standart predatory), gizli ek ücretler. **Normal:** açık ücret, hibrit seçenek, bazı dergi ücretsiz (subsidized), APC varsa değeri karşılanan hizmetle orantılı.

**Kriter 8: DOI ve CrossRef.** **Kırmızı bayrak:** DOI yok veya sahte DOI (CrossRef'de bulunmayan), DOI sistem içinde tutarsız. **Kontrol:** DOI'yi crossref.org'da çözümle — gerçek mi?

**Kriter 9: Geçmiş Yayın Kalitesi.** **Kontrol:** dergide son 5 sayıyı aç → makalelerin kalitesi (İngilizce, metodoloji, referanslar) → düşükse predatory riski yüksek. Aynı yazarın aşırı çok makalesi (bir kişinin 10+ makalesi) → çiftlik. Çok çeşitli, ilgisiz konular aynı sayıda → kalite kontrol yok.

**Kriter 10: Think Check Submit.** **Think:** bu dergiyi biliyor muyum? Alanımdaki araştırmacılar yayımlıyor mu? **Check:** (1) Dergi + yayınevi bilinen mi? (2) Peer review sistemi var mı? (3) Indeks gerçek mi? (4) Ücret şeffaf mı? (5) Editör kurulu güvenilir mi? **Submit:** güvenli hissedersen gönder. thinkchecksubmit.org.

**Kaynak listeleri.**
- **Beall's List** (beallslist.net, arşivlenmiş) — orijinal liste, 2017'de güncellenmedi ama halen referans.
- **Cabells' Predatory Reports** — ücretli profesyonel servis, daha güncel.
- **DOAJ** (doaj.org) — kalite açık erişim dergi listesi (beyaz liste).
- **Clarivate JCR** (Web of Science) — gerçek IF kontrolü.
- **Scopus** — indeks kontrolü.
- **TR Dizin** — Türk dergisi kalite kontrolü.
- **Retraction Watch** — dergi + retract geçmişi.

**Hijacked journals** (daha tehlikeli): meşru dergiyi taklit eden sahte sitede. **Tespit:** doi.org üzerinden gerçek derginin URL'sini bul, sahte ile karşılaştır. Örnek: gerçek "Journal of X" springer.com, sahte journalx.com.

**Yazar için karar.** **Gönderme** predatory'ye — (a) akademik kariyerinde leke (doçentlik dosyasında predatory yayın → puan yok veya negatif), (b) makale kalitesiz indekslerde kalır, (c) APC kaybı, (d) gerçek dergilere artık gönderilemez (duplicate publication). **Eğer yanlışlıkla gönderdinse:** hemen withdraw → sürecin ne aşamasında olduğuna göre kurtarma şansı.

**Editör için karar.** **Atıf yapma** predatory'ye — ciddi akademik hata, literatürünü zayıflatır. **Ortak çalışma yapma** — itibar kaybı. **Kendi derginin predatory olarak algılanmaması için:** şeffaflık (editör kurulu gerçek, email çoğu .edu), kalite peer review, net APC, indeks dürüst beyan.

**Türkiye bağlam.** YÖK'ün 2020+ uyarıları: predatory dergilerdeki yayınlar akademik teşvik + doçentlik kriterlerinde **kabul edilmez**. ÜAK bazı alanlar "yıkıcı dergiler listesi" tutmakta. TR Dizin düzenli kalite kontrolü yapar — düşük kalite dergiler listesinden çıkarılır.

Türkçe, Think Check Submit + Cabells + DOAJ uluslararası rehberlere uygun.

📝 Örnek Çıktı